Atelier Albania u krijua në vitin 2014 si një qasje e re ndaj planifikimit dhe zhvillimit të territorit në Shqipëri. Në themel të tij qëndron bindja se projektimi nuk është vetëm një mjet për t’i dhënë formë hapësirës, por edhe një mënyrë për të hulumtuar territorin, për të ndërtuar politika dhe për t’i kthyer prioritetet publike në projekte konkrete.

Sot, Atelier Albania funksionon si një platformë kërkimi, projektimi dhe bashkëpunimi pranë Agjencisë Kombëtare të Planifikimit të Territorit. Ai sjell së bashku institucionet qendrore dhe vendore, profesionistët, universitetet, shoqërinë civile, komunitetet, partnerët ndërkombëtarë dhe aktorët privatë për të trajtuar në mënyrë të integruar sfidat e zhvillimit urban dhe territorial.

Territori në një botë të ndërlidhur

Ekonomia dhe shoqëria e shekullit XXI funksionojnë gjithnjë e më shumë përmes rrjeteve. Qytetet dhe territoret lidhen përmes lëvizjes së njerëzve, dijes, kapitalit, kulturës, teknologjisë dhe burimeve natyrore. Në këtë realitet, pozicioni i Shqipërisë nuk përcaktohet vetëm nga madhësia apo gjeografia e saj, por nga aftësia për t’u lidhur, për të bashkëpunuar dhe për të shndërruar potencialet vendore në vlera me rëndësi kombëtare dhe ndërkombëtare.

Qytetet dhe territoret janë njëkohësisht motorë të zhvillimit dhe hapësira ku shfaqen sfidat më të mëdha të kohës sonë: ndryshimet klimatike, urbanizimi, pabarazitë territoriale, lëvizshmëria, strehimi, ruajtja e peizazhit dhe e trashëgimisë, administrimi i ujit dhe përdorimi i qëndrueshëm i burimeve.

Mirëqenia e ardhshme, si në aspektin ekonomik, ashtu edhe në atë social dhe ekologjik, varet gjithnjë e më shumë nga mënyra se si planifikohen dhe administrohen këto procese. Krahas një kuadri të qartë ligjor, nevojitet një vizion zhvillimi i përbashkët, i ndërtuar me pjesëmarrjen e komuniteteve, institucioneve, profesionistëve, investitorëve dhe të gjitha grupeve të interesit.

Atelier Albania krijon hapësirën ku ky dialog mund të shndërrohet në ide, strategji dhe projekte.

Një platformë bashkëpunimi

Atelier Albania kontribuon në konceptimin dhe zhvillimin e projekteve transformuese urbane dhe territoriale. Ai mbështet përcaktimin e problematikave dhe ambicieve, hartimin e detyrave të projektimit, organizimin e proceseve konkurruese, përzgjedhjen e ekspertizës dhe ndërtimin e rrugëve të zbatimit.

Atelier Albania vepron si një platformë bashkëpunimi ndërmjet ekspertëve shqiptarë dhe ndërkombëtarë, institucioneve publike, njësive të vetëqeverisjes vendore, universiteteve, shoqërisë civile, komuniteteve dhe aktorëve ekonomikë. Nëpërmjet këtij bashkëpunimi synohet jo vetëm prodhimi i projekteve cilësore, por edhe forcimi i kapaciteteve profesionale dhe institucionale në fushën e zhvillimit hapësinor, territorial dhe urban.

Kjo platformë ndihmon gjithashtu në lidhjen e prioriteteve publike me ekspertizën, instrumentet dhe burimet e nevojshme për realizimin e tyre, duke ruajtur interesin publik, transparencën dhe cilësinë e projektimit në qendër të procesit.

Hulumtimi nëpërmjet projektimit

Metodologjia që përshkon veprimtarinë e Atelier Albania është “Hulumtimi nëpërmjet projektimit”. Projektimi përdoret si mjet kërkimi, komunikimi dhe vendimmarrjeje, si dhe si një forcë aktive krijuese gjatë gjithë procesit, nga kuptimi i territorit dhe formulimi i politikave deri tek zhvillimi dhe zbatimi i projekteve.

Kjo metodologji mbështetet në shtatë parime:

1. Nisja nga dinamikat, njohuritë dhe potencialet e brendshme të një territori ose komuniteti.
2. Ndërtimi i një përkufizimi të përbashkët të problemit, nevojës ose ambicies.
3. Forcimi i kapaciteteve nëpërmjet shkëmbimit të dijes dhe bashkëpunimit.
4. Përdorimi i një qasjeje të integruar që bashkon planifikues, arkitektë, inxhinierë, ekspertë të mjedisit, ekonomistë, sociologë, artistë dhe profesionistë të fushave të tjera.
5. Lidhja e ndërhyrjeve dhe rezultateve afatshkurtra me vizionet dhe strategjitë afatgjata.
6. Sigurimi i transparencës, dukshmërisë (vizibilitetit) dhe pjesëmarrjes publike gjatë zhvillimit të projekteve.
7. Orientimi i procesit drejt zbatimit dhe krijimit të rezultateve të prekshme në territor.

Nga vizioni tek projekti

Qasja e Atelier Albania zhvillohet përmes dy drejtimeve plotësuese.

Drejtimi i parë përqendrohet tek projektet konkrete, konkurset dhe thirrjet e hapura në shkallë dhe kontekste të ndryshme. Për secilën nismë, Atelier Albania bashkëpunon me institucionet, komunitetet dhe grupet e interesit për të përcaktuar qartë detyrën e projektimit, për të siguruar një proces të hapur dhe profesional dhe për të ndërtuar mekanizmat e nevojshëm për zhvillimin dhe zbatimin e projektit.

Drejtimi i dytë lidhet me kërkimin strategjik dhe vizionin afatgjatë për territorin. Nëpërmjet leximit të dinamikave vendore, identifikimit të potencialeve dhe ndërthurjes së politikave hapësinore me zhvillimin ekonomik, social dhe mjedisor, Atelier Albania kontribuon në përcaktimin e prioriteteve dhe në ndërtimin e programeve të integruara të zhvillimit.

Në vitet e para të veprimtarisë, kjo qasje kontribuoi në proceset që shoqëruan hartimin e dokumenteve të rëndësishme të planifikimit kombëtar dhe ndërsektorial. Sot, përvoja e krijuar shërben si bazë për të adresuar sfida të reja, për të zhvilluar projekte në shkallë të ndryshme dhe për të lidhur vizionet kombëtare me ndërhyrjet konkrete në territor.

Një program projektesh

Në thelb, Atelier Albania është një program projektesh. Duke lidhur prioritetet publike me instrumentet e planifikimit dhe projektimit, ai ndihmon që ambiciet të përkthehen në iniciativa me objektiva, afate, përgjegjësi dhe burime të përcaktuara.

Projektet zhvillohen përmes bashkëpunimit ndërinstitucional dhe ndërdisiplinor, duke krijuar mundësi për përfshirjen e komuniteteve, profesionistëve, partnerëve ndërkombëtarë dhe sektorit privat brenda proceseve transparente dhe të orientuara nga interesi publik.

Veprimtaria e Atelier Albania organizohet rreth tri kategorive kryesore:

1. Thirrjet e hapura dhe konkurset

Thirrjet e hapura dhe konkurset janë procese për projekte me rëndësi strategjike, të iniciuara nga institucione publike ose aktorë të tjerë. Ato mund të lidhen me arkitekturën, hapësirën publike, zhvillimin urban, peizazhin ose territorin.

Në bashkëpunim me aktorët vendorë dhe ekspertë të pavarur, Atelier Albania kontribuon në hartimin dhe vlerësimin e detyrave të projektimit, në organizimin e proceseve konkurruese dhe në përcaktimin e hapave të mëtejshëm për zhvillimin dhe zbatimin e propozimeve të përzgjedhura.

2. Projektet pilot

Projektet pilot trajtojnë tema me rëndësi të veçantë, si strehimi, arsimi, infrastruktura, lëvizshmëria, informaliteti, peizazhi, trashëgimia kulturore, uji, rigjenerimi urban dhe përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike.

Qëllimi i tyre është të hulumtojnë probleme që përsëriten në territor, të testojnë metoda të reja dhe të krijojnë modele ose zgjidhje që mund të përshtaten dhe të përdoren edhe në kontekste të tjera. Projektet zhvillohen në bashkëpunim me institucionet vendore, komunitetet dhe partnerët publikë ose privatë.

3. Laboratorët

Laboratorët janë procese kërkimore dhe planifikuese për territore ose tema strategjike. Ata ndërthurin analizën, projektimin, konsultimin dhe eksperimentimin për të ndërtuar vizione të integruara dhe plane veprimi të përbëra nga disa projekte të ndërlidhura.

Nëpërmjet laboratorëve, territori trajtohet jo si një sfond pasiv, por si një sistem i gjallë marrëdhëniesh ndërmjet njerëzve, ekonomisë, natyrës, kulturës dhe infrastrukturës.

Një proces i hapur dhe në zhvillim

Atelier Albania mbetet një hapësirë eksperimentimi dhe bashkëpunimi. Roli i tij është të shtrojë pyetje, të krijojë lidhje ndërmjet aktorëve dhe disiplinave, të testojë ide dhe t’i shndërrojë ato në projekte të realizueshme.

Filozofia e tij vazhdon të mbështetet në një parim themelor: zhvillimi i qëndrueshëm i territorit nuk ndërtohet vetëm përmes planeve, por përmes proceseve të hapura, dijes së përbashkët, projektimit cilësor dhe aftësisë për ta kthyer vizionin në veprim.

Atelier Albania u krijua në vitin 2014 si një qasje e re ndaj planifikimit dhe zhvillimit të territorit në Shqipëri. Në themel të tij qëndron bindja se projektimi nuk është vetëm një mjet për t’i dhënë formë hapësirës, por edhe një mënyrë për të hulumtuar territorin, për të ndërtuar politika dhe për t’i kthyer prioritetet publike në projekte konkrete.

Sot, Atelier Albania funksionon si një platformë kërkimi, projektimi dhe bashkëpunimi pranë Agjencisë Kombëtare të Planifikimit të Territorit. Ai sjell së bashku institucionet qendrore dhe vendore, profesionistët, universitetet, shoqërinë civile, komunitetet, partnerët ndërkombëtarë dhe aktorët privatë për të trajtuar në mënyrë të integruar sfidat e zhvillimit urban dhe territorial.

Territori në një botë të ndërlidhur

Ekonomia dhe shoqëria e shekullit XXI funksionojnë gjithnjë e më shumë përmes rrjeteve. Qytetet dhe territoret lidhen përmes lëvizjes së njerëzve, dijes, kapitalit, kulturës, teknologjisë dhe burimeve natyrore. Në këtë realitet, pozicioni i Shqipërisë nuk përcaktohet vetëm nga madhësia apo gjeografia e saj, por nga aftësia për t’u lidhur, për të bashkëpunuar dhe për të shndërruar potencialet vendore në vlera me rëndësi kombëtare dhe ndërkombëtare.

Qytetet dhe territoret janë njëkohësisht motorë të zhvillimit dhe hapësira ku shfaqen sfidat më të mëdha të kohës sonë: ndryshimet klimatike, urbanizimi, pabarazitë territoriale, lëvizshmëria, strehimi, ruajtja e peizazhit dhe e trashëgimisë, administrimi i ujit dhe përdorimi i qëndrueshëm i burimeve.

Mirëqenia e ardhshme, si në aspektin ekonomik, ashtu edhe në atë social dhe ekologjik, varet gjithnjë e më shumë nga mënyra se si planifikohen dhe administrohen këto procese. Krahas një kuadri të qartë ligjor, nevojitet një vizion zhvillimi i përbashkët, i ndërtuar me pjesëmarrjen e komuniteteve, institucioneve, profesionistëve, investitorëve dhe të gjitha grupeve të interesit.

Atelier Albania krijon hapësirën ku ky dialog mund të shndërrohet në ide, strategji dhe projekte.

Një platformë bashkëpunimi

Atelier Albania kontribuon në konceptimin dhe zhvillimin e projekteve transformuese urbane dhe territoriale. Ai mbështet përcaktimin e problematikave dhe ambicieve, hartimin e detyrave të projektimit, organizimin e proceseve konkurruese, përzgjedhjen e ekspertizës dhe ndërtimin e rrugëve të zbatimit.

Atelier Albania vepron si një platformë bashkëpunimi ndërmjet ekspertëve shqiptarë dhe ndërkombëtarë, institucioneve publike, njësive të vetëqeverisjes vendore, universiteteve, shoqërisë civile, komuniteteve dhe aktorëve ekonomikë. Nëpërmjet këtij bashkëpunimi synohet jo vetëm prodhimi i projekteve cilësore, por edhe forcimi i kapaciteteve profesionale dhe institucionale në fushën e zhvillimit hapësinor, territorial dhe urban.

Kjo platformë ndihmon gjithashtu në lidhjen e prioriteteve publike me ekspertizën, instrumentet dhe burimet e nevojshme për realizimin e tyre, duke ruajtur interesin publik, transparencën dhe cilësinë e projektimit në qendër të procesit.

Hulumtimi nëpërmjet projektimit

Metodologjia që përshkon veprimtarinë e Atelier Albania është “Hulumtimi nëpërmjet projektimit”. Projektimi përdoret si mjet kërkimi, komunikimi dhe vendimmarrjeje, si dhe si një forcë aktive krijuese gjatë gjithë procesit, nga kuptimi i territorit dhe formulimi i politikave deri tek zhvillimi dhe zbatimi i projekteve.

Kjo metodologji mbështetet në shtatë parime:

1. Nisja nga dinamikat, njohuritë dhe potencialet e brendshme të një territori ose komuniteti.
2. Ndërtimi i një përkufizimi të përbashkët të problemit, nevojës ose ambicies.
3. Forcimi i kapaciteteve nëpërmjet shkëmbimit të dijes dhe bashkëpunimit.
4. Përdorimi i një qasjeje të integruar që bashkon planifikues, arkitektë, inxhinierë, ekspertë të mjedisit, ekonomistë, sociologë, artistë dhe profesionistë të fushave të tjera.
5. Lidhja e ndërhyrjeve dhe rezultateve afatshkurtra me vizionet dhe strategjitë afatgjata.
6. Sigurimi i transparencës, dukshmërisë (vizibilitetit) dhe pjesëmarrjes publike gjatë zhvillimit të projekteve.
7. Orientimi i procesit drejt zbatimit dhe krijimit të rezultateve të prekshme në territor.

Nga vizioni tek projekti

Qasja e Atelier Albania zhvillohet përmes dy drejtimeve plotësuese.

Drejtimi i parë përqendrohet tek projektet konkrete, konkurset dhe thirrjet e hapura në shkallë dhe kontekste të ndryshme. Për secilën nismë, Atelier Albania bashkëpunon me institucionet, komunitetet dhe grupet e interesit për të përcaktuar qartë detyrën e projektimit, për të siguruar një proces të hapur dhe profesional dhe për të ndërtuar mekanizmat e nevojshëm për zhvillimin dhe zbatimin e projektit.

Drejtimi i dytë lidhet me kërkimin strategjik dhe vizionin afatgjatë për territorin. Nëpërmjet leximit të dinamikave vendore, identifikimit të potencialeve dhe ndërthurjes së politikave hapësinore me zhvillimin ekonomik, social dhe mjedisor, Atelier Albania kontribuon në përcaktimin e prioriteteve dhe në ndërtimin e programeve të integruara të zhvillimit.

Në vitet e para të veprimtarisë, kjo qasje kontribuoi në proceset që shoqëruan hartimin e dokumenteve të rëndësishme të planifikimit kombëtar dhe ndërsektorial. Sot, përvoja e krijuar shërben si bazë për të adresuar sfida të reja, për të zhvilluar projekte në shkallë të ndryshme dhe për të lidhur vizionet kombëtare me ndërhyrjet konkrete në territor.

Një program projektesh

Në thelb, Atelier Albania është një program projektesh. Duke lidhur prioritetet publike me instrumentet e planifikimit dhe projektimit, ai ndihmon që ambiciet të përkthehen në iniciativa me objektiva, afate, përgjegjësi dhe burime të përcaktuara.

Projektet zhvillohen përmes bashkëpunimit ndërinstitucional dhe ndërdisiplinor, duke krijuar mundësi për përfshirjen e komuniteteve, profesionistëve, partnerëve ndërkombëtarë dhe sektorit privat brenda proceseve transparente dhe të orientuara nga interesi publik.

Veprimtaria e Atelier Albania organizohet rreth tri kategorive kryesore:

1. Thirrjet e hapura dhe konkurset

Thirrjet e hapura dhe konkurset janë procese për projekte me rëndësi strategjike, të iniciuara nga institucione publike ose aktorë të tjerë. Ato mund të lidhen me arkitekturën, hapësirën publike, zhvillimin urban, peizazhin ose territorin.

Në bashkëpunim me aktorët vendorë dhe ekspertë të pavarur, Atelier Albania kontribuon në hartimin dhe vlerësimin e detyrave të projektimit, në organizimin e proceseve konkurruese dhe në përcaktimin e hapave të mëtejshëm për zhvillimin dhe zbatimin e propozimeve të përzgjedhura.

2. Projektet pilot

Projektet pilot trajtojnë tema me rëndësi të veçantë, si strehimi, arsimi, infrastruktura, lëvizshmëria, informaliteti, peizazhi, trashëgimia kulturore, uji, rigjenerimi urban dhe përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike.

Qëllimi i tyre është të hulumtojnë probleme që përsëriten në territor, të testojnë metoda të reja dhe të krijojnë modele ose zgjidhje që mund të përshtaten dhe të përdoren edhe në kontekste të tjera. Projektet zhvillohen në bashkëpunim me institucionet vendore, komunitetet dhe partnerët publikë ose privatë.

3. Laboratorët

Laboratorët janë procese kërkimore dhe planifikuese për territore ose tema strategjike. Ata ndërthurin analizën, projektimin, konsultimin dhe eksperimentimin për të ndërtuar vizione të integruara dhe plane veprimi të përbëra nga disa projekte të ndërlidhura.

Nëpërmjet laboratorëve, territori trajtohet jo si një sfond pasiv, por si një sistem i gjallë marrëdhëniesh ndërmjet njerëzve, ekonomisë, natyrës, kulturës dhe infrastrukturës.

Një proces i hapur dhe në zhvillim

Atelier Albania mbetet një hapësirë eksperimentimi dhe bashkëpunimi. Roli i tij është të shtrojë pyetje, të krijojë lidhje ndërmjet aktorëve dhe disiplinave, të testojë ide dhe t’i shndërrojë ato në projekte të realizueshme.

Filozofia e tij vazhdon të mbështetet në një parim themelor: zhvillimi i qëndrueshëm i territorit nuk ndërtohet vetëm përmes planeve, por përmes proceseve të hapura, dijes së përbashkët, projektimit cilësor dhe aftësisë për ta kthyer vizionin në veprim.